Wat als Wikipedia een e-boek zou zijn?

De tijd van een papieren encyclopedie ligt al even achter ons. Ook het kopen van een cd- of dvd-rom om encyclopedische kennis in huis te halen is (gelukkig!) niet meer aan de orde. De betekenis van een begrip zoeken we online op. We hoeven zelfs niet te weten in welke encyclopedie we daarvoor het best starten. Google verwijst ons snel door naar Wikipedia of naar een andere bron. Betalende encyclopedieën zoals bv. Oxford Music Online hebben net zoals Wikipedia de browser als publicatie-medium gekozen.

Webpagina’s zijn zowel voor de lezer, de auteur en de uitgever interessant. Lezers zijn vertrouwd met de interactie via een browser en er hoeft geen extra software geïnstalleerd te worden. Uitgevers en auteurs kunnen de inhoud op verschillende niveaus beheren en autoriseren via een content management systeem. De encyclopedie heeft het e-boek als publicatievorm overgeslagen. Terecht, je hebt al wat technische spontaniteit nodig om vlot aan de slag te gaan met een e-boek. Bovendien kan het zoeken naar een begrip pas starten als je het e-boek geïnstalleerd of opengekregen hebt. E-boeken zijn ook voor auteurs en uitgevers geen interessante oplossing om inhoud te brengen die snel en aan veel verandering onderhevig is. Tekst moet bij elke verandering opnieuw als e-boek “verpakt” worden en de lezer dient die nieuwe versie (automatisch) doorgestuurd te krijgen. Stel je voor dat we de krant als e-boek zouden krijgen. Encyclopedieën of kranten zijn niet gemaakt om van voor naar achter, alles na elkaar sequentieel of lineair te lezen.

Lineair en niet-lineair lezen

Het boek zoals we het in papieren vorm kennen, is bedoeld om lineair te lezen: van kaft tot kaft, van de eerste bladzijde tot de laatste bladzijde, in de volgorde zoals de auteur het bedoeld heeft. Deze manier van lezen is eigen aan fictie. De opbouw en vertelvolgorde maken het verhaal. We zijn niet geneigd om een boek of film in het midden te beginnen en daarna naar het einde en vervolgens naar het begin te springen. Er bestaan wel romans of verhalen die de lezer de mogelijkheid geven om zelf een leesvolgorde te kiezen, maar dat zijn eerder uitzonderingen of experimenten. Het onderduiken in een verhaal om zonder afleiding of keuzestress tijdelijk uit de realiteit te stappen zorgt voor de ontspanningservaring waar de lezer naar op zoek is. Hoe spannender het verhaal, hoe ontspannender het boek.

Los van de emotionele binding met papier en het feit dat sommige boeken zo mooi uitgegeven zijn dat we ze willen voelen én hebben is de leeservaring van een e-boek relatief gelijk aan het lezen op papier. Het gaat immers om het verhaal en niet om de vorm. E-boeken gaan uit van dezelfde interactie dan een papieren boek. Je opent het e-boek op bladzijde 1 en je bladert van het ene naar het volgende blad. De teksten die bedoeld zijn om sequentieel te lezen worden verpakt in een digitaal formaat met ongeveer dezelfde mogelijkheden als het papieren boek. Het omdraaien van een blad verschilt als handeling weinig. Het leestoestel of de software die je gebruikt om e-boeken te lezen kunnen wel een verschil maken. Afhankelijk van het leestoestel en/of de -app die je gebruikt kan je de volledige tekst van een boek doorzoeken of je kan samenvattingen genereren op basis van markeringen en je kan zelfs de markeringen van andere lezers te zien krijgen waardoor het lezen iets socialer aanvoelt. Het zijn leuke extra’s maar niet de ultieme functies voor het verwerken van informatie over een specifiek onderwerp. De informatiezoeker leeft op het web en door wat daar te beleven valt, is “lezen” iets anders geworden.

Hyperlinking en informatie-eenheden

De manier waarop het web georganiseerd is, heeft impact op hoe we lezen en informatie verwerken. Via hyperlinks springen we van het ene naar het andere informatie-blokje. We stellen ons boek zelf samen door het springen van het ene naar het andere stukje informatie. Ook binnen een boek, kan de inhoud in een persoonlijk gewenste volgorde verwerkt worden.Het springen van het ene naar het andere informatie-blokje is eigen aan hoe we online lezen en net deze ervaring is problematisch bij e-boeken. Zelfs geavanceerde lees-apps ondersteunen onvoldoende de interactie die we kennen van het web. Het isolement van een e-boek voelt als een beperking.

Storytelling versus naslagwerken

Storytelling heeft het lineair lezen getransponeerd naar het overbrengen van kennis of non-fictie. Non-fictieboeken zijn daarom vaak opgebouwd als een verhaal dat bedoeld is om in de geschreven volgorde te lezen. Maar niet alle onderwerpen lenen zich tot deze manier van schrijven, en niet elke non-fictie lezer heeft behoefte aan een verhaal om kennis op te doen. Voor non-fictie die geconcipieerd is als naslagwerk, voor leerboeken of boeken waarin je enkele hoofdstukken of schema’s wil bestuderen bots je tegen de grenzen van hoe e-boeken en leessoftware vandaag werken.

Zo is het bijvoorbeeld niet evident om vlot over en weer te springen tussen hoofdstukken, schema’s, tabellen, foto’s om de inhoud tussen verschillende plaatsen in het boek te vergelijken. Zelfs met de meest geavanceerde lees-apps kom je in de problemen. De vormgeving van schema’s en tabellen laat vaak te wensen over. Aan vele e-boeken is te merken dat ze niet vormgegeven zijn met digitale mogelijkheden in gedachte. Bij het automatisch omzetten van lay-out voor een gedrukt boek komt het zelfs voor dat hyperlinks niet werken of dat voetnoten en annotaties niet digitaal ondersteund worden. De functie van een bladwijzer werkt in elke app anders, te weten komen hoe het werkt is een kwestie van trial & error.
Ik ken getuigenissen van lezers die -echt waar- hun e-boek in 1 leessessie uitlezen omdat ze niet durven te stoppen uit vrees dat ze bij een 2de leessessie hun weg niet meer zullen terugvinden. Er is nog een lange usability weg af te leggen.

Het e-boek is een compromis

Het e-boek als format is een compromis tussen lezen op papier en digitaal lezen. De interactie met papier wordt nagebootst maar is minder gebruiksvriendelijk. De lay-out is dezelfde als op papier maar ziet er minder goed uit op scherm. Wat in print bedoeld was als kleur is zwart-wit op de e-reader. Het non-lineair lezen is een compromis door gebrekkige digitale ondersteuning. Alleen wat het gewicht en de opbergruimte betreft is het duidelijk: e-boeken zijn lichter en ze nemen minder plaats in. Wie deze 2 laatste zaken van groot belang acht zal minder problemen hebben met de nadelen van een e-boek.

De browser als biotoop van de informatiezoeker

Wikipedia heeft het e-boek overgeslagen en koos meteen de weg naar de browser. Is het geen goed plan om dat te doen voor alle tekst waarbij de volgorde van het lezen van ondergeschikt belang is? Als informatiezoeker zijn we constant online, we zijn bezig in de browser, waarom nog andere software installeren?
Hoe lang zullen lezers nog bereid zijn om te betalen voor de omslachtige manier om een digitaal boek te kopen om vervolgens te merken dat het boek slecht vormgegeven is, dat er moeilijk in genavigeerd kan worden en dat het omslachtig is om de informatie uit het e-boek te integreren met andere tekst?

One Comment

  1. versicherung a4 übungen 2 februari 2017 at 6:16 pm #

    I like this web blog its a master peace ! Glad I discovered this on google. “Irrationally held truths may be more harmful than reasoned errors.” by Thomas Huxley.

Geef een reactie